Mniej ludzi, więcej potrzeb. Szczytno wchodzi w trudny demograficzny zakręt

Jedna tabela nie odpowie na pytanie, czy miastem zarządza się dobrze czy źle. Może jednak pokazać, gdzie Szczytno znajduje się na tle kraju, jak zmienia się liczba mieszkańców, ile miasto wydaje, jak duży ma dług i co dzieje się z mieszkaniami, pracą czy infrastrukturą. Serwis z-dykty.pl zbiera dane z publicznych rejestrów, m.in. Ministerstwa Finansów, GUS, SIO, NFZ, GUNB i innych państwowych baz. Sam podkreśla, że pozycja w zestawieniu nie jest oceną gminy. I to zastrzeżenie jest ważne. Bo Szczytno w tych liczbach nie jest ani wyłącznie „na plus”, ani wyłącznie „na minus”.

21 323 MIESZKAŃCÓW. W PIĘĆ LAT UBYŁO 5,2 PROC.

Najbardziej czytelny sygnał płynie z demografii. Według zestawienia za 2025 rok Gmina Miejska Szczytno liczyła 21 323 mieszkańców. W ciągu pięciu lat liczba ludności spadła o 5,2 proc. W 2025 roku w mieście odnotowano 100 urodzeń. Zgonów było 272. Przyrost naturalny wyniósł więc minus 172 osoby. Rok wcześniej było to minus 161. Dochodzi do tego migracja. Saldo migracji wyniosło minus 63 osoby, wobec minus 57 rok wcześniej. Oznacza to, że liczba osób wyprowadzających się była większa niż liczba tych, które zdecydowały się zamieszkać w Szczytnie. W krajowym zestawieniu saldo migracji Szczytna znalazło się niżej niż w 90 proc. analizowanych gmin.

To nie jest prognoza. To zapis jednego roku. W połączeniu ze spadkiem liczby mieszkańców w perspektywie pięciu lat tworzy jednak jeden z najmocniejszych wątków całego zestawienia.

100 URODZEŃ. NIEMAL TRZY RAZY WIĘCEJ ZGONÓW

Same liczby 100 i 272 łatwo przeoczyć. Warto więc zestawić je bezpośrednio. Na każde 100 urodzeń w 2025 roku przypadały 272 zgony. Jednocześnie osoby w wieku przedprodukcyjnym stanowiły 15 proc. mieszkańców miasta, w wieku produkcyjnym 55,8 proc., a w wieku poprodukcyjnym 29,2 proc. Oznacza to, że niemal trzech na dziesięciu mieszkańców Szczytna zaliczało się do wieku poprodukcyjnego. Na 100 osób w wieku produkcyjnym przypadało natomiast 79 osób w wieku nieprodukcyjnym.

Tych danych nie należy interpretować jako dowodu, że udział seniorów właśnie wzrasta – do takiego wniosku potrzebne byłoby porównanie struktury wieku w kolejnych latach. Pokazują jednak aktualną proporcję, z którą miasto musi się mierzyć przy planowaniu usług, transportu, ochrony zdrowia czy pomocy społecznej.

155,6 MLN ZŁ WPŁYNĘŁO, 158 MLN ZŁ WYDANO

W finansach również pojawia się kilka liczb, które warto zestawić. Dochody Szczytna w 2025 roku wyniosły 155 609 400 zł. Wydatki osiągnęły 158 034 658 zł. Różnica oznacza wynik budżetu na poziomie około minus 2,43 mln zł. W 2024 roku deficyt wynosił około 902 tys. zł. W przeliczeniu na jednego mieszkańca dochody Szczytna wynosiły 7298 zł, podczas gdy mediana dla gmin wskazana przez portal to 8982 zł. Szczytno znalazło się pod tym względem niżej niż 92 proc. gmin. Wydatki na mieszkańca wyniosły 7411 zł, przy medianie 8889 zł. Tu miasto znalazło się niżej niż 86 proc. samorządów uwzględnionych w zestawieniu.

DŁUG: 2264 ZŁ NA KAŻDEGO MIESZKAŃCA

Inaczej wygląda pozycja Szczytna, gdy porównamy zadłużenie. W 2025 roku dług w przeliczeniu na mieszkańca wynosił 2264 zł. To o 21 proc. więcej niż rok wcześniej. Mediana krajowa wskazana przez serwis wynosiła 1265 zł. Szczycieński wynik stanowił więc 179 proc. mediany, a dług na mieszkańca był wyższy niż w 73 proc. gmin. Serwis podaje też, że przy obecnym poziomie nadwyżki bieżącej hipotetyczna spłata zadłużenia trwałaby 36 lat. Nie jest to jednak rzeczywisty harmonogram spłaty kredytów miasta. To wskaźnik pokazujący relację między długiem a zdolnością do generowania nadwyżki.

Podobnie należy traktować wyliczenie serwisu dotyczące art. 243 ustawy o finansach publicznych. Portal sam zaznacza, że jego wynik ma charakter orientacyjny, nie uwzględnia wszystkich ustawowych wyłączeń i nie jest oficjalnym wskaźnikiem Regionalnej Izby Obrachunkowej.

Dlatego na jego podstawie nie można stawiać tezy, że Szczytno narusza ustawowe limity zadłużenia.

INWESTYCJE: 13,7 PROC. BUDŻETU

W 2025 roku wydatki majątkowe stanowiły 13,7 proc. wszystkich wydatków miasta. Mediana dla gmin wynosiła 23,8 proc. Szczytno znajdowało się pod tym względem niżej niż 85 proc. samorządów ujętych w zestawieniu. Jest jednak druga liczba: udział inwestycji był o 86,7 proc. wyższy niż rok wcześniej.

Mocno wzrosła również wartość środków europejskich przypadających na mieszkańca. Portal podaje 255 zł, czyli ponad dziesięciokrotnie więcej niż w 2024 roku. Wśród projektów związanych z funduszami europejskimi pojawiają się m.in. transport publiczny, rewitalizacja Małej Biel, „Pogodna jesień życia”, „Uśmiechnięta rodzina” oraz przedsięwzięcie dotyczące retencji wód opadowych i zbiornika Domowe Małe. Przy tym ostatnim serwis pokazuje 42 495 742 zł.

Tej kwoty nie należy jednak automatycznie nazywać wartością unijnego dofinansowania. Z samej prezentacji danych nie wynika jednoznacznie, czy oznacza ona dotację, czy wartość projektu.

CZTERY ZŁOTE Z KAŻDYCH DZIESIĘCIU IDĄ NA OŚWIATĘ

Największym działem miejskich wydatków była w 2025 roku oświata i wychowanie – 63,42 mln zł. To 40,1 proc. całego budżetu. Gospodarka komunalna i ochrona środowiska pochłonęły 22,83 mln zł, rodzina 15,93 mln zł, pomoc społeczna 13,73 mln zł, administracja publiczna 13,41 mln zł, a transport i drogi 5,05 mln zł.

Innymi słowy: z każdych 10 zł wydawanych przez miasto około 4 zł przypadały na dział oświata i wychowanie.

SKĄD WZIĘŁO SIĘ „20 SZKÓŁ”? MIASTO PROWADZI CZTERY PODSTAWÓWKI

Portal w części dotyczącej usług pokazuje hasło: „20 szkół i 9 przedszkoli”. Można z tego wyciągnąć prosty wniosek: Szczytno ma 20 miejskich szkół. Taki wniosek byłby błędny.

Gmina Miejska Szczytno prowadzi cztery szkoły podstawowe: Szkołę Podstawową z Oddziałami Integracyjnymi nr 2, Szkołę Podstawową nr 3, Sportową Szkołę Podstawową nr 4 oraz Szkołę Podstawową nr 6. W marcu 2026 roku właśnie te cztery szkoły urząd wskazał przy realizacji programu wyposażenia laboratoriów sztucznej inteligencji.

Liczba „20 szkół” pochodzi z danych o placówkach zlokalizowanych na terenie gminy, a nie tylko z wykazu jednostek prowadzonych przez urząd miasta. To zasadnicza różnica. Państwowy Rejestr Szkół i Placówek Oświatowych obejmuje także szkoły ponadpodstawowe, branżowe, specjalne i niepubliczne (te mieszczą się z kolei w ZS1, ZS2, czy ZS3, które prowadzone są przez Powiat Szczycieński). Przykładowo w Szczytnie funkcjonuje zarejestrowana jako niepubliczna Branżowa Szkoła II Stopnia przy ul. Chrobrego. Dlatego 20 nie oznacza 20 szkół miejskich. To liczba różnych jednostek szkolnych wykazanych na obszarze miasta według metodologii bazy.

To samo zastrzeżenie trzeba zastosować do podawanych przez portal 4813 uczniów i 651 nauczycieli. Nie można traktować ich jako liczby uczniów i pracowników czterech podstawówek prowadzonych przez miasto.

760 UCZNIÓW PRZYJEŻDŻA DO SZCZYTNA. ALE TU TEŻ POTRZEBNE JEST ZASTRZEŻENIE

Bardzo ciekawie wygląda natomiast bilans dojazdów edukacyjnych. Według danych zamieszczonych przez portal w 2024 roku 760 uczniów przyjeżdżało do szkół na terenie Szczytna spoza gminy, natomiast 41 uczniów mieszkających w mieście uczyło się poza jego granicami. Różnica to 719 osób na korzyść Szczytna. To pokazuje ponadlokalną rolę miasta jako ośrodka edukacyjnego. Nie oznacza jednak, że 760 uczniów spoza miasta uczęszcza do czterech miejskich podstawówek.

W tej liczbie mogą mieścić się uczniowie różnych szkół działających na terenie Szczytna, także tych prowadzonych przez inne podmioty.

Dlatego współczynnik skolaryzacji szkół podstawowych wynoszący 154,9 proc. również wymaga czytania zgodnie z metodologią GUS: porównuje liczbę uczniów uczących się na danym obszarze z liczbą dzieci w odpowiednim wieku mieszkających na tym obszarze.

W mieście, do którego dojeżdżają uczniowie z sąsiednich gmin, wynik może więc przekraczać 100 proc. To nie błąd matematyczny. To efekt przepływu uczniów.

131 NOWYCH MIESZKAŃ MIMO SPADKU LICZBY LUDNOŚCI

Ciekawy kontrast przynoszą dane mieszkaniowe. Szczytno traci mieszkańców, ale nowe lokale nadal powstają. W 2025 roku oddano 131 mieszkań, czyli 6,1 na 1000 mieszkańców. W całym mieście było 10 023 mieszkań. Na jednego mieszkańca przypadało średnio 30,2 m kw. powierzchni. Portal pokazuje również rzeczywiste ceny sprzedaży wynikające z aktów notarialnych. Mediana dla mieszkania w 2025 roku wynosiła 6451 zł za metr kwadratowy. Obliczono ją na podstawie 44 transakcji. Typowa powierzchnia sprzedawanego lokalu wynosiła 48,1 m kw. Przy zastosowaniu samej mediany ceny metra daje to orientacyjnie około 310 tys. zł za mieszkanie tej wielkości. Nie jest to jednak mediana ceny całego mieszkania, lecz proste przeliczenie dwóch odrębnych parametrów.

PIĘĆ DOMÓW W 2025 ROKU. W 2020 BYŁO 169

Jeszcze ciekawiej wyglądają dane o ruchu budowlanym. Portal podaje 69 pozwoleń i zgłoszeń w 2025 roku. Pięć dotyczyło domów jednorodzinnych. Dla porównania: w 2024 roku było 15 domów, w 2023 – 18, w 2022 – 27, w 2021 – 128, a w 2020 – 169. 

Liczba wszystkich pozwoleń i zgłoszeń osiągnęła szczyt w 2018 roku – 320. W 2025 roku było ich 69, czyli o 78 proc. mniej.

Tych danych nie należy jednak traktować jako oceny działalności urzędu. Liczba inwestycji zależy również od dostępności gruntów, sytuacji na rynku, rodzaju zabudowy i planowania przestrzennego.

WODA DOCIERA DO WSZYSTKICH

Są wskaźniki, przy których Szczytno znajduje się po przeciwnej stronie krajowych zestawień. Według danych za 2024 rok dostęp do wodociągu miało 100 proc. mieszkańców. Z kanalizacji korzystało 92,3 proc. Z sieci gazowej – 87,1 proc. To wartości wysokie na tle kraju.

Przy kanalizacji Szczytno zajmuje 2272. miejsce wśród 2477 gmin na skali od najmniejszego do największego udziału mieszkańców korzystających z sieci. Przy wodociągach – 2379. Przy gazie – 2290.

344 KG ODPADÓW NA MIESZKAŃCA

W ciągu 2025 roku w mieście zebrano 7364 tony odpadów komunalnych. To 344 kg na mieszkańca. Selektywnie zebrano 41,7 proc. odpadów. I tu metodologia ma znaczenie. Masa śmieci przypadająca na mieszkańca nie oznacza, że dokładnie tyle wyrzucił statystyczny Szczytnianin. GUS dzieli odpady zebrane na terenie gminy przez liczbę jej stałych mieszkańców. Do systemu trafiają także odpady związane z działalnością i osobami czasowo przebywającymi w mieście.

6753 ZŁ – TYLE WYNOSI MEDIANA WYNAGRODZEŃ

W czerwcu 2025 roku mediana wynagrodzenia mieszkańców wynosiła 6753 zł. Przeciętne wynagrodzenie było wyższe – 7732 zł. Różnica dobrze pokazuje, dlaczego średnia pensja nie zawsze opisuje sytuację typowego pracownika. Mediana mówi, że połowa osób objętych statystyką zarabia poniżej tej wartości, a połowa powyżej. Zarejestrowanych bezrobotnych było 776. 35,1 proc. z nich pozostawało bez pracy dłużej niż rok.

62 FIRMY POWSTAŁY, 61 ZNIKNĘŁO

W REGON przypadało w 2025 roku 1176 podmiotów na 10 tys. mieszkańców. Ciekawszy jest jednak bilans zmian. Na każde 10 tys. mieszkańców przypadały 62 nowe podmioty i 61 wykreślonych. Różnica była więc minimalna. To niemal biznesowe „jeden za jeden”.

PODATEK OD MIESZKANIA BLISKO MAKSIMUM. DLA FIRMY ZNACZNIE DALEJ

Dane dotyczące stawek podatku od nieruchomości pokazują jeszcze jeden ciekawy kontrast. W 2026 roku stawka dla budynków mieszkalnych w Szczytnie wynosi 1,20 zł za metr kwadratowy rocznie. Ustawowe maksimum to 1,25 zł. Miasto wykorzystuje więc 96 proc. dopuszczalnej stawki. W przypadku budynków związanych z działalnością gospodarczą jest inaczej. Stawka wynosi 24,32 zł za metr kwadratowy przy maksymalnych 35,53 zł. To 68 proc. ustawowego pułapu. Dla mieszkania o powierzchni 60 m kw. sama stawka dla budynku oznacza 72 zł podatku rocznie. Oczywiście całkowity podatek właściciela może zależeć również od innych elementów nieruchomości.

DROGI: 47,5 KM, Z TEGO 1,2 KM GRUNTOWYCH

Sieć dróg gminnych w Szczytnie liczy 47,5 km. Nawierzchnię twardą ma 97,5 proc. z nich. Dróg gruntowych pozostaje 1,2 km. Dróg dla rowerów jest 6,6 km. W 2024 roku na terenie miasta doszło do ośmiu wypadków drogowych. Nie było ofiary śmiertelnej. Liczba wypadków obejmuje jednak całe terytorium miasta, a więc również drogi, którymi samorząd miejski nie zarządza.

CZYTELNIK BIBLIOTEKI WYPOŻYCZA PRAWIE 22 KSIĄŻKI ROCZNIE

W statystykach kultury pojawia się liczba, która może zaskakiwać. Na 1000 mieszkańców przypadało 134 czytelników bibliotek. Statystyczny zarejestrowany czytelnik wypożyczył w 2025 roku 21,8 woluminu. Księgozbiór wynosił 2001,9 woluminu na 1000 mieszkańców. Liczba uczestników imprez organizowanych przez instytucje kultury sięgnęła 1001,3 na 1000 mieszkańców. Nie oznacza to, że każdy mieszkaniec uczestniczył w wydarzeniu. Ta sama osoba może zostać policzona wielokrotnie podczas różnych imprez, a część publiczności może pochodzić spoza miasta.

CO DRUGI MIESZKANIEC MIESZKA W SZCZYTNIE OD URODZENIA

Dane Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku pokazują Szczytno od jeszcze innej strony. 50,5 proc. mieszkańców mieszkało tu od urodzenia. Gospodarstwa jednoosobowe stanowiły 25,6 proc. Przeciętne gospodarstwo liczyło 2,8 osoby. Wykształcenie wyższe miało 23,7 proc. mieszkańców, średnie lub policealne – 34,4 proc., a zasadnicze zawodowe – 19,2 proc. 

NAJWIĘCEJ MIESZKAŃ POWSTAŁO W CZASACH PRL

Ciekawa jest również metryka budynków, w których mieszkają Szczytnianie. Największa część – 25,1 proc. – pochodzi z lat 1979–1988. 18 proc. wybudowano w latach 1945–1970. 15 proc. w latach 1971–1978. 12,5 proc. pochodzi z okresu 1918–1944. Budynki sprzed 1918 roku stanowią 5 proc. Z lat 2017–2021 pochodzi 3,5 proc. zasobu ujętego w spisie. 97,3 proc. mieszkań posiadało łazienkę.

DO ORTOPEDY DŁUŻEJ NIŻ DO LARYNGOLOGA

Portal agreguje też dane NFZ o kolejkach do świadczeń realizowanych w placówkach znajdujących się w Szczytnie. W czerwcu 2026 roku w kolejce do okulistyki znajdowało się 357 osób, a mediana oczekiwania wynosiła 38 dni. Do ortopedii – 337 osób i 54 dni. Na rezonans magnetyczny – 334 osoby i 38 dni. Do dermatologa mediana wynosiła 18 dni, urologa 17, a otolaryngologa pięć. Te liczby nie są oceną miasta ani burmistrza. Organizacja świadczeń zdrowotnych i kolejki do specjalistów nie należą do kompetencji Gminy Miejskiej Szczytno.

51 ZABYTKÓW I JEDNO STANOWISKO ARCHEOLOGICZNE

W rejestrze zabytków znajdują się 51 nieruchomych obiektów z terenu Szczytna oraz jedno stanowisko archeologiczne. Najstarszy wpis pochodzi z 1949 roku. Wśród obiektów są m.in. kościół ewangelicki, fosa, ruiny zamku i przedzamcza, mury obronne, Dom Polski oraz cmentarze ewangelicki i żydowski. To również warto pamiętać przy dyskusji o rozwoju miasta – część przestrzeni podlega ograniczeniom wynikającym z ochrony konserwatorskiej.

CO WŁAŚCIWIE MÓWIĄ TE LICZBY O SZCZYTNIE?

Najłatwiej byłoby wybrać kilka pozycji i ogłosić sukces albo katastrofę. Dane nie dają do tego podstaw. Niski poziom dochodów na mieszkańca nie mówi sam w sobie, czy urząd gospodaruje pieniędzmi dobrze. Dług nie odpowiada na pytanie, co dzięki niemu wybudowano. Liczba nowych mieszkań nie zależy wyłącznie od samorządu. Kolejki do lekarzy nie zależą od burmistrza. A „20 szkół” nie oznacza, że miasto prowadzi 20 placówek. Po uporządkowaniu tych zastrzeżeń zostaje jednak kilka faktów, które trudno zignorować.

Szczytno traci mieszkańców. W ciągu pięciu lat ubyło ich 5,2 proc. W jednym roku odnotowano 100 urodzeń i 272 zgony. Saldo migracji również pozostaje ujemne. Jednocześnie miasto zachowuje rolę lokalnego centrum. Działają tu szkoły różnych szczebli i różnych organów prowadzących, placówki medyczne, instytucje, handel i usługi. Dane o dojazdach uczniów pokazują, że z infrastruktury Szczytna korzystają również mieszkańcy okolicznych gmin.

Do tego dochodzą finanse: dochody i wydatki na mieszkańca są niskie na tle kraju, zadłużenie na osobę przewyższa medianę, a udział inwestycji w budżecie jest niższy niż w większości gmin. I właśnie zderzenie tych liczb wydaje się najważniejsze. Szczytno ma coraz mniej mieszkańców, ale nadal obsługuje znacznie większy obszar niż własne granice administracyjne. Pytanie na kolejne lata brzmi więc nie tylko, ile miasto wyda i wybuduje, ale dla ilu mieszkańców będzie to miasto za pięć, dziesięć czy piętnaście lat.