Jeszcze nie wiedział, że kolejne pięć lat spędzi w niewoli na Mazurach. Najpierw musiał przetrwać piekło niemieckich nalotów we Francji. Gabriel Noury opisuje bombardowania, odwrót armii francuskiej i chwile, gdy przez pięć godzin krążył wokół jednego drzewa, uciekając przed ogniem samolotu. W drugim odcinku cyklu „Diem Perdidi” publikujemy kolejną część niezwykłego pamiętnika, odnalezionego po latach w Rańsku przez Tomasza Bojanowskiego.
DIEM PERDIDI #2
„Diem perdidi” – to właśnie powtarzałem sobie ze smutkiem każdego wieczoru: „dzień stracony”.
Oto relacja z pięciu długich i bolesnych lat niewoli w Rańsku w Prusach Wschodnich, niedaleko granicy z Litwą i Rosją (17 maja 1940 – 19 maja 1945). Wojna lat 1939–1945, która pochłonęła 49 milionów istnień ludzkich, dzieli się dla mnie na dwie części.
Część pierwsza: Właściwa wojna (2 września 1939 – 17 maja 1940)
Był to czas okrutnej rozłąki z rodziną i bliskimi oraz życia w stanie niemal dzikim – w szczerym polu, z noclegami na strychach w sianie. Przemieszczaliśmy się, podobnie jak moi koledzy, pieszo, dźwigając na plecach ciężki ekwipunek: plecak, karabin i amunicję. Jako „woltyżer” (strzelec wyborowy/piechur) w 125. Pułku Piechoty musiałem trzymać się jak najbliżej wroga, by go obserwować i ruszać do ataku jako pierwszy. Nic pociągającego!
Zmuszano nas do wycinania lasów na wysokości jednego metra (co rzekomo miało powstrzymać czołgi) oraz kopania głębokich okopów – słowem: wykonywania ciężkich prac, które ogromnie mnie wyczerpywały. Przeszedłem również pobyt w szpitalu w Morhange. Na wschodzie, w pobliżu Forbach, znaczna część mojej kompanii została zdziesiątkowana.
Następnie mój pułk przeniesiono na północ, w okolice Maubeuge. Dostałem przydział do orkiestry i przez pewien czas pełniłem funkcję dobosza. To było prawdziwe szczęście, ponieważ ci, którzy grali na trąbkach lub sygnałówkach, mieli usta „przyklejone” do instrumentów – zima 1939/40 była wyjątkowo surowa, z mnóstwem śniegu i mrozem sięgającym -28°C. Silniki wszystkich naszych ciężarówek pękały od zimna, a my spędzaliśmy całe życie na zewnątrz!
W końcu zostałem przeniesiony do 6. Regimentu Inżynieryjnego (Saperów) jako kreślarz (w mojej książeczce wojskowej pomylono zawód „typografa” z „topografem”!). Musiałem wychodzić w teren, robić pomiary, a potem rysować plany schronów. Ja, który nie miałem o tym zielonego pojęcia... Przyprawiało mnie to o zimne dreszcze, ale nieco naciągając mój talent (!!!), udawało mi się stwarzać pozory.
Na szczęście (?) zostałem „uratowany” przez nagły i brutalny atak armii niemieckich, które od 10 maja 1940 roku zalewały Belgię, kierując się ku Francji i miażdżąc wszystko na swojej drodze. Ludność cywilna uciekała na południe – to był prawdziwy pogrom (z francuskiego: débâcle). Nasze wojska ruszyły do walki. 11 maja 1940 roku wyruszamy o 3:00 rano. Kierunek: Belgia. Maszerujemy aż do Dinant.
W lesie Corenne-Florenne zaatakowały nas eskadry niemieckich samolotów nurkujących. Przez wiele godzin byliśmy bombardowani i ostrzeliwani z karabinów maszynowych.
W poniedziałek 13 maja 1940 roku krążyłem bez przerwy wokół drzewa, aby uniknąć kul. Samolot leciał prosto na mnie; miałem wrażenie, że widzę oczy lotnika, który chce mnie zabić. Gdy tylko przelatywał nade mną, musiałem natychmiast obracać się na drugą stronę pnia, ponieważ maszyna wracała do ataku od tyłu! Trwało to pięć godzin. To piekło wydawało się wiecznością. Mój płaszcz był poszatkowany kulami, ponieważ wystawał poza szerokość pnia. Byłem zlany potem i przerażony – prawie wszyscy znajdowaliśmy się w tej samej sytuacji. Drzewa rosły rzadko i nie miałem żadnego innego schronienia.
Następnego dnia bombardowano nas przez 14 godzin! Stojące obok nas ciężarówki, załadowane pociskami, wylatywały w powietrze, a my chwilami byliśmy wpół zasypani ziemią. Nasze rozbite oddziały, po unikaniu śmierci w każdej minucie, wycofały się ostatecznie do Francji, w stronę Maubeuge.
Źródło: http://clemenceaudupetitmoulin.centerblog.net/6573378-diem-perdidi-2
Mapa Europy z odręcznymi zapiskami Gabriela Noury’ego, przedstawiającej trasę przebytą od maja 1939 do maja 1945 roku: „Wojna 1939-1945: Prawie 6 lat poza domem = 68 i pół miesiąca. Wojna (we Francji) = 8 i pół miesiąca. Niewola (Niemcy) = 55 i pół miesiąca = 17 maja 40 (w Prusach Wschodnich, blisko Litwy). Niewola (Rosja) = 4 i pół miesiąca = 19 maja 45 powrót do Francji, do Marsylii. 21 maja 45 w Angers”. Droga „tam” = czarne punkty Droga powrotna = czerwone punkty
No tak. Uzurpator pałacu prezydenckiego ułaskawił kibola. Ironia autora jest o tyle ciekawa, że pomija najważniejszy szczegół: Staruch nie został skazany za pobicie, gangsterkę czy działalność przestępczą, lecz za przebywanie w niewłaściwym sektorze, mimo że Motor Lublin wydał na to zgodę, a sąd kompletnie tego szczegółu nie uwzględnił. Można być przeciwnikiem ułaskawienia, ale warto zachować proporcje. Zastanawia mnie również, dlaczego podobnego oburzenia u szanownego Pana nie wywołują afery dotyczące pieniędzy publicznych: Pokoje vip, holendernie zarobki lekarzy, czy ostatni temat okradanie powodzian. W takim zestawieniu ułaskawienie człowieka ukaranego zakazem stadionowym wygląda raczej na temat zastępczy niż problem pierwszej wagi. Pozdrawiam.
XxX
2026-08-11 06:21:20
Przewinalem, nie czytalem. Widzialem tylko w naglowku, ze znowu o prezydencie. To jakas choroba przesladowcza. Czemu ten osobnik np o Tfusku nue pisze bo jest o czym pisac. Kompleksiki wychodza i zazdrosc po prostu. Smutne bo z wiekiem czlowiek powinien madrzec a nie odwrotnie...
Romek
2026-08-10 19:47:13
A czemu ów felietonista jest taki tajemniczy? Ani nazwiska, ani wizerunku... Inni nie są tak wstrzemięźliwi. Choć trzeba przyznać, że wbrew zapowiedzi, tekst jest dość obiektywny. Co prawda nie do końca to felieton, ale niech tam...
massakra
2026-08-10 16:39:48
A daj pan już spokój prezydentowi, masz pan chyba obsesję na jego punkcie, wiem, że pan jako ,,zielony\", czyli z ugrupowania które cofa Europę, nie głosował na niego, ale było ponad 10 milionów Polaków, którzy jego wybrali. The end.
Jerry
2026-08-10 15:02:31
Fajna impreza????
Piotr Łuka
2026-08-10 13:59:37
Zamiast pisać o szkopach którzy zabili 6 Milionów Polaków, może warto skrobnąć, że na Wołyniu odkryto szczątki brutalnie i bestialsko zamordowanych przez Ukraińców 55 osób, w tym 26 dzieci...czy o tym nie warto wspominać?
Polak
2026-08-10 08:15:32
Brawo dziewczyny!
Karolina z Łuki
2026-08-09 19:57:28
Dopuszcie, ze sfinansowano to z tak krytykowanego Polskiego Ladu. Jak ladnie sie teraz wszysxt do zdjec usmiechaja
Romek
2026-08-09 04:38:26
6400zł brutto podstawy dla dyrektora? To żart?
Mateusz
2026-08-08 03:52:05
Uwielbiam Mazury, szczególnie południowe. Z ubolewaniem stwierdzam, ze wiele domów starej zabudowy zostało przerobionych współcześnie wręcz barbarzyńsko. Typowe, cenne lokalnie domy mazurskie, z jasnymi elewacjami, detalami i czerwoną dachówką na nowocześnie szaro. W wielu miejscowościach, np. ładnym Świętajnie, np. przy Kościelnej, Mickiewicza. Dosadne słowo, ale w niektórych przypadkach prawdziwe.
Anonim
2026-08-08 00:49:22