Karol Lewalski - linorytnik ze szczycieńskim rodowodem zawita do Pasymia (rozmowa „Tygodnika Szczytno”)

Samo nazwisko, bardzo znane w Szczytnie, na te związki wskazuje...

Zapewne. Dziadek Wenanty był znanym okulistą. Cała rodzina właściwie jest wciąż ze Szczytnem związana, tylko ja się wyłamałem. Dziadek był dla mnie bardzo ważną osobą. Podporą i życiowym doradcą. Były chwile, gdy chciałem odpuścić, zejść z artystycznej drogi, a on mnie na niej zatrzymywał. Wiele mu zawdzięczam.

Ale niejako odseparował się pan od rodziny w Szczytnie. Dlaczego?

Z miłości... Moja żona też jest ze Szczytna. Poznaliśmy się w „Sobiechu”, chodziliśmy do jednej klasy. Po maturze ona podjęła studia w Gdańsku, ja w Warszawie zacząłem zgłębiać tajniki architektury. Po bardzo krótkim czasie doszedłem do wniosku, że to nie dla mnie. A że zawsze nieźle mi wychodziło rysowanie, żona namówiła mnie na studiowanie w gdańskiej Akademii Sztuk Pięknych.

I chyba słusznie...

Dziś nie żałuję, co nie zmienia faktu, że artystą zostałem całkowicie z przypadku. Na egzamin w ASP poszedłem bez większych nadziei, z jakimś tam portfolio prac, które tworzyłem właściwie prawie z nudów i ku mojemu zdumieniu – zostałem studentem. Podobnie było z linorytem, którym w ogóle nie zamierzałem się zajmować. Ale w ramach studenckich obowiązków trzeba było wykonać pracę także z zastosowaniem tej techniki, więc coś tam stworzyłem, tak „na odwal się”. I znów ku mojemu zdumieniu profesor stwierdził, że to genialna praca. Tak więc z grafiki projektowej, którą wtedy preferowałem, przekwalifikowałem się na grafikę artystyczną. Przy końcu studiów zaproponowano mi pozostanie na uczelni już w charakterze wykładowcy, zrobiłem doktorat, a obecnie jestem w trakcie habilitacji. Wciąż pracuję w gdańskiej ASP, ale wykładam też w dwóch innych uczelniach.

To kiedy ma pan czas na pracę twórczą?

W nocy. Jak już uporam się z nauczycielskimi obowiązkami i dzieci – dwójka bisurmanów w wieku 7 i 8 lat - pójdą spać.

Teraz poproszę o kilka słów o linorycie, bo raczej nie jest to powszechnie znany rodzaj sztuki plastycznej.

Ci, którzy się zajmują linorytem, mówią zwykle: to krew, pot i łzy. Istotnie. Przygotowanie jednej pracy wymaga dużo czasu i wysiłku. Podstawowy materiał to linoleum, od tego nazwa tej techniki. Linoleum służy do przygotowania tzw. matrycy. Obraz tworzony jest poprzez... dłubanie. Głębsze czy płytsze, szersze czy węższe „rowki” układają się w oczekiwany wzór. Następnie matrycę pokrywa się farbą lub farbami, jeśli obraz ma być kolorowy i w specjalny sposób robi się odbitki. Obrazowo mówiąc – linoryt to jakby duża pieczątka. Z jednej matrycy „kolorowej” uzyskuję średnio pięć oryginalnych grafik. Podkreślam – oryginalnych, bo każda jest inna, ma odmienny układ kolorów czy różni się chociażby odcieniami. Tworząc trzeba też pamiętać, że matryca jest niejako negatywem, ostateczny obraz jest odwrócony, a to właśnie ten ostateczny obraz jest artystycznym celem twórcy.

To faktycznie nielicha praca. Ile czasu zajmuje wydłubanie takiej matrycy?

Różnie. Średnio 2 – 2,5 miesiąca. Może dlatego zainteresowanie twórców tą techniką nie jest zbyt wielkie. Zresztą, na co wskazuje moje uczelniane doświadczenie, zainteresowanie studentów grafiką projektową czyli, nazwijmy to – użytkową, jest sporo większe niż grafiką artystyczną. Ilu twórców zajmuje się obecnie linorytem – naprawdę nie wiem, ale wiem, że ten rodzaj grafiki staje się coraz bardziej popularny.

Czyli można z tego wyżyć?

Obecnie mogę powiedzieć, że tak, mając – rzecz jasna – tylko siebie na uwadze. Gdybym przez pierwsze 8-10 lat pracy twórczej zajmował się tylko tym, z pewnością nie wykarmiłbym siebie, nie mówiąc o rodzinie. Ale kilka wygranych konkursów, wystaw, także zagranicznych i innych działań „marketingowych”, głównie w internecie, przyczyniło się z pewnością do tego, że moje grafiki stają się rozpoznawalne i... pożądane. Być może ma też na to wpływ fakt, że coraz więcej osób chce, by w ich salonach ściany były ozdobione czymś wyjątkowym, oryginalnym, a nie reprodukcjami z IKEI.

Zdradzi pan, ile najwięcej zapłacono za pańską grafikę?

To raczej nie tajemnica... Niech się zastanowię... Chyba to było 8 tys. zł. Kilka prac znalazło kupców także poza granicami. Wysyłałem swoje grafiki na przykład do Niemiec czy USA. Ostatnio odwiedziła mnie pewna pani aż z Poznania, zainteresowana wystrojem swojego nowego domu i moimi pracami. Wybrała aż cztery. Zatem tak, mógłbym dziś utrzymać rodzinę tylko z pracy twórczej, ale... lubię uczyć, lubię pracę ze studentami. To dziwi mnie samego, bo po prawdzie, bardzo delikatnie mówiąc, nigdy szkoły nie lubiłem.

Niemniej, to już w szkole pana umiejętności artystyczne musiały się ujawnić...

Pewnie tak. W podstawówce uczyła mnie pani Małgosia Afanasjew i mówiła rodzicom, że mam potencjał. Ale chyba nikt w rodzinie, a już z pewnością ja sam, nie przewidywał, że ostatecznie czeka mnie artystyczna przyszłość.

A o jakiej pan myślał?

O żadnej. Naprawdę. Ani jako młody uczeń, ani już jako młodzieniec nie miałem pojęcia, co chciałbym w życiu robić. Jak już wspomniałem wcześniej, to wszystko jest dziełem przypadku. Mówi się, że to nie twórca wybiera swoją artystyczną ścieżkę, ale że to ta ścieżka wybiera twórcę. W moim przypadku tak właśnie było.

W Pasymiu pana prace będą prezentowane po raz pierwszy?

W Pasymiu tak, ale miałem już dwie wystawy w Szczytnie. Raz w galerii w WSPol, a raz w Miejskim Domu Kultury. W Pasymiu, podczas wernisażu, będę prezentował swoje grafiki i opowiadał o ich powstawaniu, posiłkując się filmem, który pokazuje cały proces twórczy. Myślę, że to może zainteresować gości wernisażu. Zapraszam więc do Pasymia. Piątek, 14 lipca, godzina 17.